Perianal fistül genel cerrahinin ilgi alanına giriyor; bazı merkezlerde bu işle özel olarak ilgilenen proktoloji birimleri var. Doktor seçerken bakılacak şey unvan ya da reklam değil, iki somut soru: bu hekim fistül ameliyatını sık yapıyor mu ve size ameliyattan önce fistülün haritasını çıkaracak tetkikleri istiyor mu.
Bu ikinci maddeyi atlayan bir tedavi planına evet demeyin. Fistülün nereden geçtiği bilinmeden yapılan ameliyat, hem nüksün hem de kalıcı gaz ya da dışkı kaçırmanın en sık sebebi.
Fistülde doktor bulmak neden zorlaşıyor
Hemoroid ve makat çatlağında hekim bulmak nispeten kolay. Fistül işin içine girince tablo değişiyor, çünkü fistül tek bir hastalık değil; her hastada farklı bir yol izliyor ve tedavisi o yola göre kurgulanıyor.
Ülkemizde sık rastlanan şey de bu yüzden ortaya çıkıyor: deneme yanılma. “Şunu yapalım, olmazsa bunu deneriz” cümlesini duyan çok hasta var. Bir ameliyattan sonuç alınamayınca ikinci, üçüncü ameliyat gündeme geliyor ve süreç yıllara yayılıyor.
Bunu azaltmanın yolu, ilk kararı doğru vermek. Yani ameliyata girmeden önce fistülün yapısını ortaya koymak.
Ameliyattan önce mutlaka konuşulması gerekenler
Fistülün haritası çıkarılmalı
Fistülün nereden başladığı, hangi kasların arasından geçtiği, dalları olup olmadığı tedavinin tamamını belirliyor. Bunu ortaya koyan şey muayene ve görüntüleme. Perianal MR bu bölgede en sık kullanılan yöntem.
Fistülün yapısı bilinmeden “şu tekniği uygulayacağız” denemez. Tekniği belirleyen şey fistülün kendisi.
Altta yatan bir hastalık var mı
Crohn hastalığı ve iltihabi bağırsak hastalıkları fistüle yol açabiliyor. Bu durumda sorun sadece makatta değil ve yalnızca cerrahiyle yönetilmiyor. Altta yatan hastalık atlanırsa fistül kapanmıyor, kapansa bile tekrarlıyor.
Bu yüzden kolonoskopi ısrarla vurgulanıyor. Hekim ne kadar deneyimli olursa olsun, ne kadar iyi yorum alırsa alsın, bağırsağın içine bakılmadan başlanan bir tedavi eksik başlıyor. Seton gibi “ameliyatsız” diye anlatılan uygulamalar için de aynı şey geçerli.
Kas riski açıkça konuşulmalı
Fistülün geçtiği yol, makatı kapatan kasların ne kadarını içeriyor? Cevap tedavinin en kritik parçası. Kas içeriği fazla olan bir fistülde yol tamamen açılırsa gaz ve dışkı tutmada kalıcı sorun çıkabiliyor.
Ameliyat öncesi görüşmede bu soruyu doğrudan sorun: “Bende kaçırma riski ne durumda ve siz bunu nasıl azaltacaksınız?”
Tedavi seçenekleri ve hangisi neden seçilir
Fistül tedavisinin ana ilkesi, bağırsakla deri arasında oluşmuş tüneli ortadan kaldırmak. Bunu yapmanın birden fazla yolu var ve seçim, tünelin kaslarla ilişkisine göre değişiyor.
Fistülotomi. Tünelin üzeri açılır, yara açık bırakılır ve içeriden dışarıya doğru iyileşir. Kas içeriği az olan yüzeysel fistüllerde en çok kullanılan ve iyileşme oranı yüksek yöntem. Kas içeriği fazlaysa tercih edilmiyor, çünkü kesilecek kas miktarı riski büyütüyor.
Seton. Tünelin iki ucundan geçirilen bir ip ya da lastik. İki farklı amaçla kullanılıyor. Gevşek seton, iltihabın dışarı akmasını sağlayıp apse gelişmesini önler ve bölgeyi ameliyata hazırlar. Kesici seton ise zamanla sıkılarak tüneli yavaş yavaş keser; kas aynı anda arkadan iyileştiği için bir defada kesmeye göre daha az riskli kabul ediliyor. Karşılığı, tedavinin aylara yayılması ve ipin çekildiği günlerde ağrı.
LIFT. Kasların arasındaki tünel bulunup bağlanır ve ayrılır. Amaç kası kesmeden fistülü kapatmak. Kas riskini azaltmak istenen, sfinkterler arasından geçen fistüllerde tercih ediliyor.
İlerletme flebi (mukoza kaydırma). Fistülün iç ağzı, komşu sağlam dokudan hazırlanan bir yamayla kapatılır. Kas kesilmediği için kaçırma riski düşük tutulmak istendiğinde gündeme geliyor.
VAAFT. Tünelin içine ince bir kamera sokularak fistülün içi doğrudan görülür, temizlenir ve iç ağız kapatılır. Kesi yapılmadığı için kas riski düşük; karmaşık ve dallanmış fistüllerde tünelin gerçek yapısını görmeyi sağlıyor.
Lazer ve tıkaç, fibrin yapıştırıcı gibi yöntemler. Tüneli kesmeden kapatmayı hedefleyen uygulamalar. Kas riskinin düşük olması avantajları; her fistül tipine uymamaları ve nüks ihtimalinin daha yüksek olabilmesi sınırları.
Bu listeye bakınca görülen şey şu: tek bir üstün yöntem yok. Her tekniğin kazandırdığı ve riske attığı bir şey var. Sizin için doğru olan, fistülünüzün geçtiği yola göre değişiyor.
Tek başına antibiyotik fistülü kapatmıyor. Apsenin boşaltılması ağrıyı hızla azaltır ama fistül tünelini ortadan kaldırmaz; şikayetin bir süre geçmesi tedavinin bittiği anlamına gelmiyor.
Randevuda sorulacak sorular
Ameliyat kararı öncesinde şunları sorun ve cevapları not alın:
- Fistülümün tipi ne, hangi kasların arasından geçiyor?
- MR çekilecek mi, çekildiyse sonucu benimle birlikte bakabilir miyiz?
- Kolonoskopi isteniyor mu, istenmiyorsa neden?
- Hangi tekniği planlıyorsunuz ve neden bu tekniği seçtiniz?
- Bende gaz ya da dışkı kaçırma riski ne durumda?
- Tek ameliyatla bitme ihtimali var mı, ikinci bir aşama planlanıyor mu?
- İyileşme ne kadar sürer, ne zaman işe dönebilirim?
- Nüks olursa sonraki adım ne olur?
Bu sorulara sabırla cevap veren bir hekim, işini bildiğini zaten göstermiş oluyor. Sorulardan rahatsız olan bir hekimden ikinci görüş almak sizin hakkınız.
Nelere inanmayın
Fistül tedavisi birkaç dakikada bitirilen bir işlem değil. “On dakikada, ayaktan, acısız” diye tanıtılan uygulamalar hastayı ikna etmek için kurulmuş cümleler.
Kesin sonuç ve garanti veren tanıtımlara da mesafe koyun. Fistülde nüks gerçek bir olasılık ve bunu açıkça söyleyen hekim sizi kandırmıyor, dürüst davranıyor.
Bitkisel karışımların fistülü kapattığına dair bir kanıt yok. Bölgeye lapa, yakı ya da içeriği bilinmeyen yağ uygulamak iltihabı derinleştirebiliyor.
Doktor değerlendirme sitelerindeki yorumlar tek başına ölçüt değil. Deneyimleri okumak fikir verir; kararı muayene ve tetkik verir.
Fiyat tarafında da net olalım: bu sayfada rakam vermiyoruz, çünkü rakamlar hızla eskiyor ve fistülde maliyeti belirleyen şey teknik, anestezi tipi ve kurum. Devlet ve şehir hastanelerinde ameliyat kapsam dâhilinde yapılıyor. Fiyatı neyin belirlediğini hemoroid ameliyatı fiyatları sayfasında ayrıntılı yazdık; aynı mantık fistül için de geçerli.
Şu durumlarda beklemeyin, aynı gün hekime başvurun:
- Makatta hızla büyüyen, kızarık, çok ağrılı şişlik
- Ateş, titreme, halsizlik
- Bölgeden kötü kokulu, bol iltihaplı akıntı
- Şeker hastalığınız ya da bağışıklığı baskılayan bir tedaviniz varsa herhangi bir şişlik
- Ameliyat sonrası ateş, artan ağrı ya da yeni başlayan kaçırma
Nereye başvurmalı
İlk adım genel cerrahi polikliniği. Fistül konusunda deneyim yoğunluğu genelde üniversite hastanelerinde, eğitim araştırma hastanelerinde ve şehir hastanelerinde daha yüksek. Randevu sırası uzun gelebilir, ama bu hastalıkta ilk ameliyatın doğru planlanması sonraki yılları belirliyor.
Hangi bölüme gideceğinizden emin değilseniz hemoroid ve makat şikayetlerine hangi bölüm bakar sayfasına bakabilirsiniz. Ameliyat olmuş kişilerin süreçle ilgili anlattıklarını da fistül ameliyatı olanların yorumları sayfasında okuyabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.