Hasta yorumu tek başına doktor seçmeye yetmez. Ama işe yarayan yorumla hiçbir şey söylemeyen yorumu ayırmak mümkün, üstelik ölçütü basit: yorum bir süreç mi anlatıyor, yoksa sadece bir duygu mu bildiriyor?
Aşağıda hangi yorumun bilgi taşıdığını, yorum yığınına nasıl bakılacağını ve yorumların hiçbir zaman cevaplayamayacağı soruları anlattık. Sonunda da yorum okumaktan daha çok işinize yarayacak şeye geldik: muayenede ne soracağınıza.
Bilgi taşıyan yorum neye benzer
İçinde şunlar geçen bir yorum, yazanı kim olursa olsun size bir şey öğretir:
- Şikayetin ne olduğu (kanama mı, ağrı mı, sarkma mı, akıntı mı)
- Ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü
- Muayenede hangi tetkiklerin istendiği
- Yapılan işlemin adı (band ligasyonu, hemoroidektomi, THD, botoks, sfinkterotomi)
- İşlemden sonraki ilk günlerin nasıl geçtiği
- Kaç kez kontrole gidildiği
- Bugün ne durumda olduğu
Böyle bir yorum övgü içersin ya da içermesin işinize yarar, çünkü sizinkine benzeyen bir hikâyeyi anlatır. “Benimki de kanamayla başlamıştı, bana da önce kolonoskopi istendi” cümlesi, “harika bir doktor” cümlesinden çok daha fazlasını söyler.
Hemoroid ameliyatı olanların yorumları sayfasında bunun örnekleri var. Okurların bir kısmı ameliyat sonrası ilk haftayı gün gün yazmış. O yorumlar bir hekim önermiyor, bir süreci anlatıyor. Aradaki fark tam olarak bu.
Hiçbir şey söylemeyen yorum
Tek cümlelik övgü ya da tek cümlelik yergi, hangi tarafta olursa olsun size bilgi vermez. “Allah razı olsun”, “kesinlikle tavsiye ederim”, “hiç ilgilenmedi” gibi cümlelerin arkasında ne olduğunu bilemezsiniz. Aynı cümleyi memnun bir hasta da yazar, hiç muayene olmamış biri de.
Şunlar da bilgi taşımaz: işlem adı geçmeyen yorumlar, tarih belirtmeyen yorumlar, “beş dakikada bitti” gibi süreye indirgenmiş anlatımlar, tedavi sonrası hiç kontrol edilmemiş izlenimler. Bir işlemin gerçekten işe yarayıp yaramadığı ilk gün değil, aylar sonra belli oluyor. İşlemden bir hafta sonra yazılmış coşkulu bir yorum, o yüzden erken bir yorumdur.
Bir de kimin yazdığını doğrulama imkânınızın olmadığını hatırlamak gerekiyor. İnternetteki yorumların doğruluğunu denetleyen bir mekanizma yok. Bu, “hepsi uydurma” demek değil; “hiçbirini kanıt saymayın” demek.
Tek tek değil, tamamına bakın
Bir hekim hakkındaki yorumların dağılımı, tek bir yorumdan daha çok şey anlatır.
Tamamı olumlu ya da tamamı olumsuz bir liste doğal değildir. Yeterince hasta gören her hekimin memnun kalmayan hastası da olur, çünkü aynı ameliyat farklı insanlarda farklı seyrediyor. Tek yönlü bir yığın gördüğünüzde, bu yığının nasıl oluştuğunu bilmediğinizi kabul edin.
Şunlara bakmak da işe yarıyor: yorumlar zamana yayılmış mı, yoksa belirli günlerde mi kümelenmiş? Cümle kalıpları birbirine benziyor mu? Aynı kullanıcı adı başka hekimler için de aynı üslupla yazmış mı? Bir yorum sitesinde yorumcunun geçmiş yorumlarını görebiliyorsanız, o profile bakmak yorumun kendisinden daha çok şey söyler.
Toplam yorum sayısı azsa hiçbir sonuç çıkarmayın. Beş yorumun dördünün olumlu olması bir oran değildir.
Olumsuz yorumu okumanın doğru yolu
Olumsuz yorumları görünce panikleyip listeden çıkarmak yaygın bir hata. Doğru soru şu: yorum neyden şikâyet ediyor?
Ağrı, şişlik, ilk günlerde zorlanma, işe geç dönme; bunlar ameliyatın kendisine ait, beklenen şeyler. Hemoroid ameliyatı sonrası şikayetler sayfasında hangisinin olağan, hangisinin uyarı işareti olduğunu ayırdık. Bu tür yorumlar hekim hakkında değil, işlem hakkında bilgi verir.
Asıl dikkat edilmesi gereken yorumlar süreçle ilgili olanlar: sorun çıktığında ulaşılamaması, kontrol randevusu verilmemesi, komplikasyon ihtimalinin işlemden önce hiç konuşulmamış olması. Bir hekimi değerlendirirken en anlamlı ölçüt, iyi giden ameliyatlar değil, kötü gittiğinde ne yaptığıdır.
Yorumun cevaplayamayacağı sorular
Şunları hiçbir yorum söyleyemez:
- Sizde hangi evre var
- Kanamanın kaynağı gerçekten hemoroid mi
- Size hangi yöntem uygun
- Ameliyat şart mı, ilaçla ve alışkanlık değişikliğiyle idare edilir mi
- Sizin ek hastalıklarınız ve kullandığınız ilaçlar işlemi nasıl etkiler
Bunların hepsi muayeneye ait. Yorumlarda sık geçen “bana şu yapıldı, size de yapılsın” mantığı burada çöküyor. Hangi şikayette hangi yolun izlendiğini genel olarak görmek isterseniz hemoroid tedavi yöntemleri sayfasında topluca duruyor.
Bir uyarı da şu: bir işlemin şikayeti bir daha hiç yaşatmayacağı sözü verilemez. Hemoroid, damar yastıkçıklarının şişmesiyle ortaya çıkan bir tablo ve tetikleyenler (kabızlık, ıkınma, uzun oturma) yaşamaya devam ediyorsa şikayet yeniden başlayabilir. Kesin sonuç vaadi duyduğunuz her yerde, önce bunu sorun.
Yorum yerine işe yarayan şey: muayenede sorduklarınız
Bir hekim hakkında öğrenebileceğiniz en sağlam bilgi, onunla on dakika konuşmaktan çıkıyor. Şunları sorun:
- Bende ne var, hemoroid dışında bir ihtimal var mı
- Kolonoskopi gerekiyor mu, gerekmiyorsa neden
- Ameliyatsız seçenekleri önce denesek olur mu
- Ameliyat gerekiyorsa hangi yöntem, neden o yöntem
- Bu yöntemin bilinen riskleri neler, bende ihtimali neye bağlı
- İyileşme ne kadar sürüyor, işe ne zaman dönerim
- Sonrasında ağrım geçmezse size nasıl ulaşırım
- Kontrol randevularım ne zaman
Cevapların içeriği kadar cevap verme biçimi de bilgi. Riskleri konuşmaktan kaçınılan bir görüşmeden sonra karar vermeyin.
Randevu almadan önce hangi bölüme gideceğinizden emin değilseniz hemoroid hangi bölüm bakar sayfasına bakın.
İkinci görüş almak sıradan bir şeydir
Ameliyat kararı aşamasındaysanız başka bir hekime daha görünmek hakkınız. Bu, ilk hekime güvensizlik anlamına gelmiyor ve kimse bundan alınmaz. İkinci görüşe giderken elinizdeki muayene notunu, tetkik sonuçlarını ve varsa önceki ameliyat raporunuzu yanınızda götürün; aynı tetkikleri baştan yaptırmak zorunda kalmazsınız.
İki hekim farklı şey söylerse bu da bilgidir. Neden farklı düşündüklerini ikisine de sorabilirsiniz. Hemoroid tedavisinde tek bir doğru yol yok; evre, şikayetin türü ve hastanın tercihi karara giriyor.
Yorum okumayı bırakıp hekime gitmeniz gereken durumlar
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında dışkı
- Ateşle birlikte büyüyen, sıcak, çok ağrılı şişlik
- Durmayan, iç çamaşırını ıslatacak kadar çok kanama
- İstemediğiniz halde kilo kaybı, halsizlik, solukluk
- Dışkılama alışkanlığınızda kalıcı değişiklik
- 50 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan makat kanaması
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.