İlk kez gebelikte ortaya çıkan hemoroidlerin çoğu doğumdan sonraki haftalarda belirgin şekilde geriler. Çünkü onları çıkaran sebep geçicidir: büyüyen rahmin bölgeye yaptığı basınç, artan kan hacmi, hormonların bağırsağı yavaşlatması. Bu üçü ortadan kalkınca doku eski haline dönme eğiliminde olur.
Gebelikten önce de hemoroidiniz varsa tablo farklı. O durumda gebelik mevcut hemoroidi büyütür ve doğumdan sonra tamamen kaybolması beklenmez; küçülebilir, şikayet vermeyecek düzeye inebilir, ama “hiç yoktu” haline dönmesi zordur.
Kısacası: yeni çıkanlar için umutlu olun, eskiden beri varsa gerçekçi olun. Bu yazının geri kalanı, bekleme sürecini daha kolay geçirmeniz için.
Gebelikte hemoroid neden ortaya çıkıyor?
Üç şey aynı anda oluyor.
Basınç. Rahim büyüdükçe pelvisteki toplardamarlara bastırır, o bölgenin kanı yukarı dönmekte zorlanır ve damarlar dolgunlaşır. İkinci yarıdan sonra şikayetlerin artmasının sebebi büyük ölçüde bu.
Hormonlar. Progesteron damar duvarını gevşetir, bağırsak hareketlerini de yavaşlatır. İkinci etki daha önemli, çünkü kabızlığı başlatan o.
Kabızlık. Gebelikte kabızlık çok sık görülüyor. Yavaşlayan bağırsak, değişen beslenme ve çoğu anne adayının kullandığı demir takviyesi bir araya gelince dışkı sertleşiyor. Sert dışkı ve uzun ıkınma, hemoroidi büyüten asıl mekanizma.
Bir de kan hacmi artıyor. Damarlar zaten daha dolu, üstüne basınç binince tablo tamamlanıyor.
Doğum sırasındaki ıkınmanın etkisi
Doğumun ikinci evresindeki ıkınma, karın içi basıncını kısa sürede çok yükseltir. Bu yüzden bazı kadınlarda hemoroid ilk kez doğum günü ortaya çıkar ya da var olanlar bir anda büyür. Doğumdan birkaç saat sonra elle gelen, ağrılı, mor renkli bir şişlik fark etmek şaşırtıcı değil.
Bu şişliklerin bir kısmı tromboze hemoroiddir: içinde pıhtı olan, sert ve çok ağrılı bir yumru. Ağrısı ilk günlerde en yüksek düzeydedir, sonra yavaş yavaş azalır ve pek çok kişide kendiliğinden geriler. Ama “kendiliğinden geriler” cümlesi, ağrıya sessizce katlanın anlamına gelmiyor. Lohusalıkta ağrı yönetimi zaten hassas bir konu, tabloyu doğum sonrası kontrolde hekiminize göstermeniz gerekiyor. Bu şişliğin seyri hakkında ayrıntı dış hemoroid kendiliğinden geçer mi sayfasında.
Doğum şeklinin nasıl seçileceği bu yazının konusu değil; o karar sizi takip eden hekime ait.
Doğumdan sonra hangileri geçer, hangileri geçmez?
Geçme ihtimali yüksek olanlar: gebelikte ilk kez çıkan, küçük, tuvalet sırasında beliren ve sonra geri giren hemoroidler. Doğumdan sonra basınç kalkınca kanama ve dolgunluk hissi genellikle azalır.
Kısmen gerileyenler: doğum sırasında birden büyümüş, pıhtı atmış dış hemoroidler. Ağrı geçer, şişlik küçülür, ama bazen yerinde küçük ve ağrısız bir deri katlantısı kalır. Bu katlantı tıbbi bir sorun değildir, temizliği zorlaştırabilir.
Kendiliğinden kaybolması beklenmeyenler: gebelikten önce de var olan, tuvalet sonrası elle içeri itilen ya da hiç geri girmeyen hemoroidler. Bunlarda doğum sonrası dönem şikayeti azaltır, hemoroidi ortadan kaldırmaz.
Bir de zamanlama meselesi var. Doğum sonrası ilk haftalarda hemen karar vermeye çalışmayın. Emzirme, uykusuzluk, hareketsizlik ve kabızlık bu dönemde şikayetleri olduğundan kötü gösterebiliyor. Tablonun gerçek halini görmek için birkaç ay geçmesi gerekir.
Gebelikte ve emzirirken tedavi
Bu bölümde ilaç adı yazmayacağız, çünkü gebelikte ve emzirme döneminde neyin kullanılabileceği kişiye göre değişir. Bir maddenin gebelikte güvenli sayılması emzirirken de güvenli olduğu anlamına gelmez, tersi de geçerlidir.
Kural basit: hangi kremin, fitilin ya da ağızdan alınan ilacın kullanılabileceğine sizi takip eden hekim karar verir. Eczaneden reçetesiz alınan bir merhem, komşunuzun kullandığı fitil, internette tavsiye edilen bitkisel karışım bu dönemde denenecek şeyler değil. Bitkisel diye satılan ürünlerin içeriği çoğu zaman belli olmadığı için “doğal” olması güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Cerrahi tarafta genel yaklaşım şu: gebelikte hemoroid ameliyatı olabildiğince ertelenir, doğum sonrasına bırakılır. Kontrol altına alınamayan kanama ya da dokunun sıkışması gibi durumlar istisnadır ve onu da hekim değerlendirir.
Emziriyorsanız hekiminize bunu söylemeyi unutmayın. Poliklinikte sorulmayı beklemeyin, kendiniz baştan belirtin.
Evde rahatlatan, güvenli olan şeyler
Bunlar tedavi değil, süreci taşınabilir kılan basit adımlar.
Ilık oturma banyosu. Leğende ya da küvette birkaç parmak ılık suya oturmak bölgedeki kasılmayı gevşetir ve ağrıyı azaltır. Su ılık olsun, sıcak değil. İçine tuz, sirke, karbonat ya da bitki karışımı atmayın; tahriş eder.
Soğuk uygulama. Şişlik ve ağrı fazlaysa temiz bir beze sarılı soğuk kompres kısa sürelerle rahatlatır. Buzu doğrudan cilde koymayın.
Yan yatın. Sol yanınıza yatmak pelvisteki toplardamar basısını azaltır. Gündüz de ara ara sol yana uzanıp on beş dakika dinlenmek işe yarar.
Uzun süre ayakta ya da oturur kalmayın. Sabit pozisyon bölgede kanın göllenmesine yol açar. Arada kalkıp birkaç dakika yürüyün.
Temizliği yumuşatın. Kuru kâğıtla ovmak yerine ılık suyla yıkayıp kurulamak tahrişi azaltır. Kokulu mendil ve ıslak mendillerin bir kısmı bölgeyi daha çok tahriş eder.
Tuvalette oyalanmayın. Telefonla klozette geçirilen her dakika bölgeye basınç bindiriyor. İşiniz bitince kalkın.
Kabızlıkla başa çıkmak
Gebelikte hemoroid şikayetini en çok azaltan tek şey, dışkının yumuşak kalması.
Lifi yavaş artırın: sebze, meyve, kuru erik, tam tahıl, kurubaklagil. Aniden yüklenirseniz gaz ve şişkinlik yapar, bu yüzden birkaç güne yayın. Lifi artırırken sıvıyı da artırmak gerekiyor, yoksa ters etki yapar; gün boyu düzenli su için.
Tuvalet hissi geldiğinde erteleme yapmayın. Ertelenen her seferde dışkı sertleşir. Klozette ayaklarınızın altına küçük bir tabure koymak çıkış açısını kolaylaştırır ve ıkınma ihtiyacını azaltır.
Kullandığınız demir takviyesi kabızlık yapıyorsa bunu hekiminize söyleyin. Takviyeyi kendi kararınızla kesmeyin, alternatifi olup olmadığını sorun. Aynı şekilde müshil türü ürünleri de gebelikte kendi başınıza almayın.
Beslenme tarafını daha ayrıntılı planlamak isterseniz kabızlık neden olur, ne iyi gelir sayfasında liste halinde duruyor.
Gebelikte ve lohusalıkta gecikmeden hekime gitmeniz gereken durumlar
- Durmayan ya da giderek artan kanama
- Ateşle birlikte büyüyen, sıcak, dokunulamayacak kadar ağrılı şişlik
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında dışkı
- Baş dönmesi, çarpıntı, aşırı halsizlik veya solukluk
- Geri itilemeyen, morarmış görünen ve ağrısı giderek şiddetlenen doku
- Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
Belirtilerin hemoroide mi başka bir şeye mi uyduğundan emin değilseniz hemoroid belirtileri sayfasına bakın; makat çatlağı ve fistül de bu dönemde sık görülüyor ve tedavileri farklı ilerliyor. Randevuyu nereden alacağınızı bilmiyorsanız hangi bölüme gidilir sayfası kısa cevabı veriyor. Gebelik ve lohusalık döneminde ilk konuşacağınız kişi ise sizi takip eden hekimdir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.