Hemoroidin en sık görülen üç işareti şu: tuvalet sonrası kâğıtta ya da klozette parlak kırmızı kan, makat çevresinde kaşıntı, elinize gelen bir şişlik. Bunlardan biri sizde varsa hemoroid ihtimali yüksek.
Ama “yüksek ihtimal” ile “tanı” aynı şey değil. Aynı belirtileri veren başka rahatsızlıklar da var ve bir kısmı beklemeye gelmiyor. Ayrımı yapan şey muayenedir; bu birkaç dakikalık bir iştir ve sandığınızdan çok daha sıradandır.
Aşağıdakiler evde teşhis koymanız için değil. Elinizdeki tabloyu adlandırmanıza, neyin acele olduğunu görmenize ve hekim karşısına hazırlıklı çıkmanıza yardımcı olsun diye.
Hemoroidin belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişir, hepsi bir arada görülmez.
- Kanama. Genelde ağrısızdır, açık kırmızıdır ve dışkının üstünde durur, ona karışmaz. Tuvalet kâğıdında birkaç damla ya da klozette kırmızı bir bulut şeklinde olur.
- Kaşıntı ve tahriş. Bölgede nemlilik, sızıntı ve buna bağlı kaşıntı sık görülür.
- Ele gelen şişlik. Tuvalet sırasında dışarı çıkan, sonra kendiliğinden ya da elle geri giren bir dolgunluk.
- Tam boşalamama hissi. Tuvaletten kalkınca içeride bir şey kalmış gibi hissetmek.
- İç çamaşırında leke. Mukuslu, sümüksü bir akıntı.
- Ağrı. Hemoroidde ağrı kural değildir. Olduğunda genellikle pıhtı atmış bir dış hemoroid ya da dışarı çıkıp sıkışmış bir iç hemoroid söz konusudur.
Şu son madde önemli. Tuvaletten sonra saatlerce süren keskin ağrı, hemoroidin tipik tablosu değil. O tarif daha çok makat çatlağına uyar.
İç hemoroid ile dış hemoroidin belirtileri neden farklı?
Anal kanalın içinde dentat çizgi (linea dentata) denen bir sınır var. Bu çizginin üstündeki doku ağrıya karşı neredeyse duyarsız, altındaki deri ise vücudun en yoğun sinir ağlarından birine sahip. Belirtilerdeki bütün fark buradan geliyor.
İç hemoroid dentat çizginin üstündedir. Çoğu kişide ağrı yapmadan kanar, o yüzden hastanın fark ettiği ilk şey genellikle kan olur. Büyüdükçe tuvalet sırasında dışarı sarkmaya başlar: önce kendi geri girer, sonra elle itmek gerekir, ileri evrede hiç girmez. Bu sarkma derecesi hekimin evreleme yaparken kullandığı ölçüttür. Ayrıntısı iç hemoroid belirtileri ve evreleri sayfasında.
Dış hemoroid çizginin altındadır, yani ağrıyı hisseden bölgededir. Şişer, gerilir, oturmayı zorlaştırır. İçinde pıhtı oluşursa ağrı birkaç saat içinde tepeye çıkar; ele mor-mavimsi, sert, nohut ya da üzüm büyüklüğünde bir yumru gelir. Buna tromboze dış hemoroid deniyor ve insanları doktora en hızlı gönderen tablo genelde budur.
Pratikte çoğu kişide ikisi bir arada bulunur. “Bende hangisi var” sorusunu belirtiye bakarak kesin ayırmak zordur, muayene bunu birkaç saniyede çözer.
Aynı belirtileri veren başka neler var?
Yazının asıl işe yarayan kısmı burası. Makat bölgesinde kanama, ağrı ve şişlik yapan tek şey hemoroid değil.
Makat çatlağı (anal fissür). Ağrısı hemoroidinkine hiç benzemez: tuvalet sırasında cam kesiği gibi keskin bir yanma, ardından dakikalarca hatta saatlerce süren zonklama. Kan azdır ve parlaktır. Çatlağın dış ucunda zamanla küçük bir deri katlantısı oluşur, hastaların çoğu bunu basur memesi sanır ve yıllarca yanlış şeyi tedavi etmeye çalışır. Tedavi mantığı da farklıdır, ayrıntısı anal fissür tedavisi sayfasında.
Anal fistül. Baş şikayet akıntıdır. İç çamaşırında sarı-kahverengi, kötü kokulu leke; makat kenarında ara ara akan küçük bir delik; geçmeyen ıslaklık ve kaşıntı. Fistül merhemle kapanmaz, cerrahi bir sorundur.
Perianal apse. Hızlı büyüyen, sıcak, kızarık, dokunulamayacak kadar ağrılı şişlik. Ateş eşlik edebilir. Apse beklemez, oturma banyosuyla geçmez, boşaltılması gerekir. Bu tabloda aynı gün hekime gidilir.
Cilt sorunları. Mantar, egzama ya da aşırı temizlikten kaynaklanan tahriş de kaşındırır. Farkı şu: kanama yoktur, kaşıntı vardır.
Bağırsak hastalıkları ve kanser. Bunu yumuşatmadan yazmak gerekiyor. Kalın bağırsak ve makat kanserleri de kanama yapar, üstelik bu kanamanın bir kısmı ilk bakışta hemoroid kanamasına benzer. Bu, “kanaması olan herkes kanser olabilir” demek değil; kanamaların büyük çoğunluğu iyi huylu nedenlerden kaynaklanır. Ama şu da doğru: hemoroidi olan bir kişi aynı anda başka bir hastalığa da sahip olabilir. Kanamayı “zaten basurum var” diyerek kendi kendine kapatmak, en çok bu yüzden riskli.
Kanın rengi de bir ipucu verir. Parlak kırmızı kan genelde bağırsağın son bölümünden gelir. Koyu, siyah, katran kıvamında ya da keskin kokulu bir dışkı ise daha yukarıdan gelen bir kanamayı düşündürür ve bekletilmez. Bu ayrımı makattan siyah kan gelmesi sayfasında ayrıntılı anlattık.
Şunlardan biri varsa randevu sırası beklemeyin
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında dışkı
- Ateşle birlikte büyüyen, sıcak, çok ağrılı şişlik
- İstemediğiniz halde kilo kaybı, halsizlik, solukluk
- Dışkılama alışkanlığınızda kalıcı değişiklik (kalemleşme, süregelen ishal veya kabızlık)
- Ailesinde kalın bağırsak kanseri olan biri olarak yeni başlayan kanama
- 50 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan makat kanaması
- Durmayan, iç çamaşırını ıslatacak kadar çok kanama
Muayenede ne oluyor?
Açık konuşalım: insanların çoğu belirtiden değil, muayeneden korktuğu için gitmiyor. Bilinmeyen şey kafada büyüyor.
Sıra genelde şöyle işliyor. Hekim önce sizi dinler: ne zaman başladı, kan ne renk, ağrı tuvalet sırasında mı sonrasında mı, kabızlık var mı, hangi ilaçları kullanıyorsunuz. Sonra bakar. Dış hemoroid, çatlak, fistül ağzı ve apsenin büyük kısmı gözle görülür. Ardından jel sürülerek parmakla makat muayenesi yapılır, birkaç saniye sürer. Gerekirse anoskop denen kısa ve parmak kalınlığında bir aletle anal kanalın içine bakılır; iç hemoroidler parmakla hissedilemeyecek kadar yumuşak olduğu için bu adım çoğu zaman gerekir.
Tüm işlem birkaç dakikadır. Genellikle sol yanınıza dönüp dizlerinizi karnınıza çekersiniz, üstünüz örtülü kalır. Kadın hastalar muayenede kadın sağlık personeli bulunmasını isteyebilir, bu hasta hakkıdır ve talep etmek gayet olağandır. Muayenenin nasıl geçtiğini merak ediyorsanız hemoroid muayenesi nasıl yapılır sayfasına bakın.
Yaşınıza, kanamanın özelliğine ve aile öykünüze göre hekim kolonoskopi isteyebilir. Bunu duyunca panikleyen çok oluyor; oysa istenme sebebi genelde “kanser var” değil, “kanamanın kaynağını tam olarak görelim” olur.
Randevudan önce not alın
Muayenede en çok işe yarayan şey, sizin verdiğiniz bilgidir. Gitmeden önce şunları bir kâğıda yazın: şikayet ne zaman başladı, kan hangi renk ve ne sıklıkta geliyor, ağrı tuvalet sırasında mı sonrasında mı ve ne kadar sürüyor, günde kaç kez ve nasıl bir kıvamda tuvalete çıkıyorsunuz, kullandığınız ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar) neler.
Kabızlık varsa tabloyu büyük ihtimalle o besliyordur. Sert dışkı ve uzun ıkınma hemoroidi büyütür, aynı zorlanma çatlağı da açar. Bu iki şikayette de kabızlığı çözmek, tek başına birçok belirtiyi geriletir.
Son olarak şunu bir kere söyleyip geçelim: bu bölgeyi muayene eden hekimler her gün onlarca benzer hasta görüyor. Sizin durumunuz onlar için sıradan. Utanma duygusu gerçek, ama tanıyı geciktirmeye değmiyor.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.