Isırgan otu lapasının makat çatlağına (anal fissür) iyi geldiği internette ve televizyon programlarında yıllardır anlatılıyor. Böyle bir uygulamanın varlığı gerçek, ama makat çatlağında işe yaradığını gösteren bir klinik çalışma bilmiyoruz.
Bu sayfada tarif vermiyoruz. Uygulamanın nasıl anlatıldığını, kanıt durumunun ne olduğunu, açık bir yaraya ıslak lapa koymanın nelere yol açabileceğini ve okurların kendi deneyimlerinde ne yazdığını topladık.
Uygulama nasıl anlatılıyor?
Anlatılan yöntem kısaca şöyle: kurutulmuş ısırgan otu suda kaynatılıyor, elde edilen lapa bir bezin içine konup makat bölgesine bir süre tutuluyor. Kimi anlatımda gün aşırı tekrarlanması söyleniyor, kimi anlatımda ısırgan otu suyunun aç karnına içilmesi de ekleniyor.
Süre, sıcaklık ve miktar konusunda anlatımlar birbirini tutmuyor. Bir uygulamanın dozu ve sınırı belli değilse, o uygulamanın güvenliği de belli değildir. Bu sayfada adım adım tarif vermememizin sebebi bu.
Kanıt durumu ne?
Isırgan otu (Urtica dioica) üzerine yapılmış çalışmalar var; daha çok eklem şikayetleri, alerjik nezle ve prostat büyümesi üzerine yoğunlaşıyorlar. Makat çatlağında bölgeye uygulanmasını inceleyen bir çalışmaya rastlamadık.
Bu, “kesinlikle işe yaramaz” demek değil. “İşe yaradığını gösteren bir veri elimizde yok” demek. Aradaki farkı belirtmek gerekiyor, çünkü makat çatlağının tedavisinde işe yaradığı gösterilmiş yollar zaten var ve bunları denemeden bilinmeyen bir yola girmenin bir kazancı olmuyor.
Bir de şu var: makat çatlağı, özellikle yeni başlamışsa, doğru adımlarla kendiliğinden kapanabiliyor. Bu dönemde ne uygulanırsa uygulansın iyileşmenin ona bağlanması kolay. Deneyim anlatımlarını okurken bunu akılda tutmak gerekiyor.
Açık yaraya lapa koymanın riski
Makat çatlağı, adı üstünde, açık bir yara. Kapanmasını engelleyen şey, iç kapatıcı kasın spazmı ve her tuvalette yaranın yeniden zorlanması. Bölgeye ıslak ve sıcak bir lapa koymak bu iki mekanizmanın hiçbirine dokunmuyor, buna karşılık şunları getiriyor:
- Nem ve maserasyon. Uzun süre ıslak kalan deri yumuşayıp yıpranıyor; kaşıntı ve yeni yüzeysel sıyrıklar bu şekilde başlıyor.
- Temas dermatiti. Bitkisel maddelerin bir kısmı tahriş edici. Zaten hassas bir bölgede bu, ağrıyı artırıyor.
- Isırgan otunun kendi etkisi. Bitkinin tüylerindeki maddeler ciltte yanma ve kabarma yapmasıyla bilinir. Kurutma ve kaynatma bu etkiyi azaltsa da hassas bölge için sıfırladığını varsaymak doğru olmaz.
- Yanık. Sıcak lapayı bekletmek, hissedilmeden yüzeysel yanık oluşturabiliyor.
- Enfeksiyon. Ev şartlarında hazırlanan bir karışım steril değil ve açık yaraya temas ediyor.
Ateş, hızla büyüyen şişlik ya da kötü kokulu akıntı varsa bölgeye hiçbir şey uygulamayın; bu tablo apseyi düşündürür ve hekim işidir.
Kullananlar ne diyor?
Bu sayfaya yıllar içinde sekiz yorum gelmiş ve tablo dağınık.
Bir okur, botoks yaptırdığı halde ağrısının sürdüğünü, ısırgan otunu birkaç denemeden sonra rahatladığını yazmış. Başka bir okur “ilk günden işe yarıyor, mutlaka deneyin” demiş. Buna karşılık bir okur denemediği ot kalmadığını, sonuç alamadığını ve aktarlara boşuna para harcadığını yazmış.
Yorumların bir kısmı ise soru: “geçiren varsa yazsın”, “şu an nasılsınız, iyi geliyor mu”. Uzun süredir ağrı çeken insanların çaresizliği okunuyor ve bu sayfaya asıl gelme sebebi de bu.
Buradan çıkan sonuç şu: karşılıklı iki grup var, ikisi de kendi deneyimini dürüstçe anlatıyor, ama hiçbiri bir kanıt oluşturmuyor. Bir yöntemin işe yarayıp yaramadığı, aynı anda başka hiçbir şey yapılmadığında anlaşılıyor; oysa yorum yazanların çoğu aynı dönemde ilaç, botoks ya da beslenme değişikliği de denemiş. Hasta yorumlarını okurken nelere dikkat edileceğini hemoroid doktorları yorumları sayfasında ayrıca yazdık.
Bunun yerine ne yapılır?
Makat çatlağında iyileşmeyi belirleyen iki şey var: dışkının yumuşak kalması ve kastaki spazmın çözülmesi. Evde yapabileceklerinizin tamamı bu ikisine hizmet ediyor; lif ve sıvı düzenlemesi, ılık oturma banyosu (içine bir şey katmadan), ıkınmamak, tuvalet hissini ertelememek.
Birkaç hafta içinde düzelme olmuyorsa ya da şikayet geçip geçip geri geliyorsa sıradaki adımlar belli. Basamakları makat çatlağı kendi kendine geçer mi sayfasında, tedavi seçeneklerinin tamamını anal fissür nasıl tedavi edilir sayfasında bulabilirsiniz. Bitkisel yolun genel çerçevesi ise bitkisel basur tedavisi sayfasında.
Bitkisel denemeyi bırakıp hekime gitmeniz gereken durumlar
- Ateşle birlikte büyüyen, sıcak, dokunulamayacak kadar ağrılı şişlik
- Makattan gelen kötü kokulu, iltihaplı akıntı
- Durmayan, iç çamaşırını ıslatacak kadar çok kanama
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında dışkı
- Ağrının oturmanızı ve uyumanızı engellemesi
- Dışkılama alışkanlığınızda kalıcı değişiklik
- 50 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan makat kanaması
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.