Basura en çok iyi gelen şey, dışkıyı yumuşak tutmak ve tuvalette ıkınmayı bırakmak. Bunun yolu da lifli beslenme, gün boyu sıvı ve tuvalette geçirilen sürenin kısalması. Yiyecek listesi işin ikinci yarısı; ilk yarısı tuvalette ne yaptığınız.
Evde yapılabilecekler şikayeti hafifletir, memeyi ortadan kaldırmaz. Kanama tekrarlıyor ya da şişlik inmiyorsa muayene gerekiyor.
Tuvalette doğru oturuş, ıkınmadan
Basurun en büyük tetikleyicisi ıkınma. Karın içi basıncı yükseltip makat kanalındaki damar yastıkçıklarını aşağı doğru itiyor.
Nefesi tutup zorlamak, karnı sıkarak “yardım etmeye” çalışmak da aynı kapıya çıkıyor. Nefes tutarak yapılan ıkınma tam olarak kaçınılması gereken şey; şikayeti hafifletmez, artırır.
Bunun yerine oturuş açısını değiştirin. Klozet kullanıyorsanız ayaklarınızın altına alçak bir tabure koyun. Dizler kalçadan yukarıda olduğunda makat kanalı düzleşir ve dışkı zorlanmadan geçer. Alaturka tuvaletteki çömelme pozisyonunun yaptığı şey de bu.
Geri kalanı şu birkaç alışkanlıkta toplanıyor. Dışkılama isteği geldiğinde ertelemeyin; ertelenen dışkı bağırsakta suyunu kaybedip sertleşiyor. Tuvalette telefonla oturmayın; klozette geçen her dakika bölgeye oturarak baskı uygulamak demek. Gelmiyorsa kalkın, biraz sonra tekrar deneyin. Zorlayarak geçen on dakika, beklemekle geçen bir saatten daha çok zarar veriyor.
Tuvalet sonrası temizliği ılık suyla yapın, kâğıtla ovmayın. Islak mendil kullanacaksanız alkolsüz ve kokusuz olanı seçin, sonra bölgeyi pat pat kurulayın. Nemli kalan cilt kaşınıyor, kaşınan cilt çatlıyor.
Basura iyi gelen yiyecekler
Amaç dışkının hacimli ama yumuşak olması. Bunu sağlayan iki şey var: lif ve su. İkisi ayrı ayrı işe yaramıyor, birlikte çalışıyorlar. Lifi artırıp suyu artırmazsanız kabızlık daha da inatlaşabiliyor.
Lif alımını birden değil, birkaç haftaya yayarak artırın. Aniden artırınca gaz ve şişkinlik yapıyor, çoğu kişi de bu yüzden bırakıyor.
Sofrada işinizi kolaylaştıranlar:
- Kabuğuyla yenen meyveler: elma, armut, erik, üzüm. Kuru erik, incir ve kayısı da kabızlığa karşı klasik.
- Yeşil yapraklılar ve posalı sebzeler: ıspanak, pırasa, brokoli, karnabahar, enginar, kabak, havuç, kereviz.
- Baklagiller: mercimek, nohut, kuru fasulye, bezelye.
- Tam tahıllar: kepekli ekmek, bulgur, yulaf ezmesi, esmer pirinç.
- Tohum ve kuruyemişler: keten tohumu, ayçiçeği ve kabak çekirdeği, ceviz, badem, fındık.
- Yoğurt ve kefir: bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı oluyor.
Sıvı tarafında karmaşık bir kural yok: gün boyu düzenli su. Susadığınızda değil, aralıklarla. İdrarınızın rengi açık kaldığı sürece muhtemelen yeterli alıyorsunuz.
Kahve ve çay için sık tekrarlanan bir yanlış var: “kafein vücudu susuz bırakır.” Alışkanlık hâline gelmiş, ölçülü tüketimde kafeinli içecekler günlük sıvının bir parçası sayılıyor ve net su kaybına yol açmıyor. Yani kahvenizi bırakmanız gerekmiyor. Fazlası kimi insanda bağırsağı hızlandırıp kimi insanda yavaşlatabiliyor; kendi tepkinizi izleyin.
Şikayeti artırdığı için azaltmanız gerekenler
Burada da “yasak liste” mantığı işlemiyor, çünkü herkesin tepkisi aynı değil. Yine de sık sık şikayet artışıyla anılan birkaç başlık var.
Lifi neredeyse hiç olmayan hazır gıdalar ilk sırada: cips, fast food, dondurulmuş hazır yemekler, işlenmiş etler, beyaz ekmek, beyaz pirinç, şekerli hamur işleri. Bunların ortak özelliği doyurup dışkıya hacim katmaması.
Çok acı sos ve baharatlar bazı kişilerde tuvalet sırasında yanma hissini artırıyor. Bu, basurun sebebi olduğu anlamına gelmiyor; kişisel bir hassasiyet.
Aşırı tuz ve alkol de sıvı dengesini bozduğu için listeye giriyor. Alkolün ayrıca kabızlığa katkısı oluyor.
Evde rahatlatanlar
Ilık oturma banyosu bu işin en eski ve en işe yarar yöntemi. Bir leğene ya da küvete ılık su doldurup birkaç dakika oturmak, makat kasındaki kasılmayı gevşetiyor ve ağrıyı azaltıyor. Günde birkaç kez tekrarlanabilir. Suyun sıcak değil ılık olması önemli; sıcak su şişliği artırabiliyor.
Şişlik ve ağrı ön plandaysa soğuk uygulama işe yarıyor. Buzu doğrudan cilde değdirmeyin, ince bir bez sarın ve kısa tutun.
Uzun süre aynı pozisyonda oturmayın. Masa başında çalışıyorsanız arada kalkıp birkaç dakika yürümek bölgedeki göllenmeyi azaltıyor. Oturmak zorundaysanız halka ya da kama minder ağrıyı hafifletebilir; uzun süreli kullanımı için hekiminize danışın.
Krem ve fitil konusunda kendi başınıza karar vermeyin. Bölgeye sürülen ürünlerin bir kısmı kısa süreli kullanım için, uzun sürede cildi inceltiyor. Hangisinin size uygun olduğunu ve ne kadar süre kullanacağınızı hekiminiz ya da eczacınız söylesin.
Makat bölgesine bitkisel lapa, yakı, sirke, limon ya da adı sanı bilinmeyen karışımlar uygulamayın. Oradaki mukoza ince; bu tür uygulamalar yanık ve tahriş bırakabiliyor.
Şu durumlarda evde beklemeyin, hekime başvurun:
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında kanama
- Bastırmakla durmayan, akar gibi gelen kanama
- Ateş, titreme, makatta hızla büyüyen şişlik ya da akıntı
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
- 50 yaş üstündeyseniz ve ilk kez kanama görüyorsanız
Kanamanın rengi kritik bir ayrım. Neden önemli olduğunu makattan siyah kan gelmesi sayfasında ayrıntılı anlattık.
Hareket, spor ve bisiklet meselesi
Düzenli hareket kabızlığı azaltıyor, kiloyu dengeliyor ve bağırsak hareketlerini düzenliyor. Yürüyüş, yüzme ve hafif tempolu her egzersiz bu iş için yeterli. Uzağa park etmek, bir durak önce inmek gibi küçük değişiklikler bile işe yarıyor.
Kaçınılması gereken tek şey, karın içi basıncını fırlatan hareketler. Nefesi tutarak ağır kaldırmak bunların başında geliyor; yükü bölmek ya da tekniği düzeltmek çoğu zaman çözüyor.
Bisiklete gelince, sitedeki eski metinlerde bu konuda iki farklı cevap vardı; tek cevapta birleştirelim. Bisikletin basura yol açtığına dair sağlam bir kanıt yok. Ama şikayetiniz aktifken uzun süre sert bir selede oturmak ağrıyı ve tahrişi artırabiliyor. Yapılacak şey bisikleti hayatınızdan çıkarmak değil, şikayet geçene kadar ara vermek ve dönerken sele genişliğini, sürüş süresini ayarlamak.
Hamilelikte basura ne iyi gelir
Gebelikte karın içi basınç artıyor, kabızlık eğilimi de yükseliyor. Bu yüzden hemoroid gebelikte sık görülüyor ve çoğu doğumdan sonraki haftalarda geriliyor.
Bu dönemde ilk seçenek yine dışkıyı yumuşak tutmak ve ılık oturma banyosu. Krem, fitil, bitkisel takviye ya da lif ürünü kullanmadan önce mutlaka gebeliğinizi takip eden hekime sorun; gebelikte güvenli olanla olmayan değişiyor.
Ayrıntısını gebelikte oluşan hemoroid doğumdan sonra geçer mi sayfasında yazdık.
Beslenme yetmezse ne olur
Şikayet birkaç haftada belirgin azalmadıysa, ya da kanama tekrar ediyorsa, mesele artık mutfakta çözülecek gibi değil. Poliklinikte yapılan işlemlerden cerrahiye kadar uzanan bir basamak sistemi var ve hangi basamakta olduğunuzu muayene belirliyor. Tedavi seçeneklerinin tamamını hemoroid nasıl tedavi edilir rehberinde topladık.
Şikayetin arkasında kabızlık varsa asıl işi orada çözmek gerekiyor: kabızlık neden olur, kabızlığa ne iyi gelir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.