Hemoroid tedavisi tek bir yöntem değil, basamaklı bir yol. Erken evrede çoğu kişi kabızlığı düzelterek, tuvalet alışkanlığını değiştirerek ve gerekirse birkaç haftalık ilaçla rahatlıyor. Şikayet geçmiyorsa poliklinikte yapılan işlemler devreye giriyor. Ameliyat ise en sonda, ileri evrede ya da diğerlerinin yanıt vermediği durumda gündeme geliyor.
Hangi basamakta olduğunuzu belirleyen iki şey var: memenin evresi ve şikayetin sizi ne kadar zorladığı. Aşağıda ikisini de tek tek açtık.
Hemoroid nedir
Makat kanalının içinde, doğuştan herkeste bulunan damar yastıkçıkları vardır. Gaz ile dışkıyı ayırt etmemize ve makatın sızdırmadan kapanmasına yardım ederler. Bu yastıkçıklar sürekli baskı altında kalınca şişer, üzerlerindeki bağ dokusu gevşer ve aşağı doğru sarkar. Halk arasında basur memesi denen şey budur.
Dentat çizginin (linea dentata) üstünde kalanlara iç hemoroid, altında kalanlara dış hemoroid denir. Bu ayrım önemli, çünkü ikisi farklı şikayet yapar ve farklı tedavi edilir. İç hemoroidin bulunduğu bölgede ağrı lifleri yoktur; o yüzden iç hemoroid genelde ağrıtmaz, kanatır. Dış hemoroid ise derinin altındadır ve fena hâlde ağrıyabilir.
Baskıyı artıran şeyler tanıdık: uzun süren kabızlık ya da ishal, tuvalette ıkınarak geçirilen dakikalar, gebelik, fazla kilo, ağır kaldırma, günün büyük bölümünü oturarak geçirmek. Yaşla birlikte destek dokusu da gevşediği için sıklık artıyor.
Belirtileri nelerdir
En sık görülen belirti kanama. Dışkının üzerinde ya da tuvalet kâğıdında parlak kırmızı kan, çoğu zaman ağrısız.
Yanına şunlar eklenebilir: makatta ele gelen şişlik, kaşıntı, ıslaklık ve kirlenme hissi, oturunca artan rahatsızlık, tuvalet sonrası tam boşalmamış gibi hissetmek.
Ağrı iç hemoroidin tipik belirtisi değildir. Şiddetli ağrı varsa akla önce makat çatlağı (anal fissür) ya da tromboze dış hemoroid gelir. Bu ayrımı gözle görmeden yapmak mümkün olmuyor, o yüzden “kanıyorsa basurdur” varsayımı riskli.
Hemoroid evreleri ve hangi evrede ne yapılır
İç hemoroid, sarkma durumuna göre dört evreye ayrılır. Tedavi kararının omurgası bu.
| Evre | Ne oluyor | Öncelikle denenenler |
|---|---|---|
| 1. evre | Meme dışarı sarkmaz, muayenede görülür. Ağrısız kanama tipiktir. | Lif ve sıvı düzeni, tuvalet alışkanlığı, ılık oturma banyosu; gerekirse krem, fitil ya da ağızdan venotonik |
| 2. evre | Ikınmakla sarkar, sonra kendiliğinden içeri döner. | Aynı düzen sürer; yanıt yoksa bant ligasyonu, skleroterapi gibi poliklinik işlemleri |
| 3. evre | Sarkar, elle içeri itmek gerekir. | Poliklinik işlemleri ya da cerrahi. Karar meme sayısına ve şikayetin şiddetine göre verilir |
| 4. evre | Sürekli dışarıdadır, elle içeri girmez. | Genellikle cerrahi. Boğulma varsa acil değerlendirme |
Tablo yol gösterir, karar vermez. Aynı evredeki iki kişiye farklı tedavi önerilebilir; kanama ağırlıklı bir şikayetle sarkma ağırlıklı bir şikayetin yönetimi aynı değil. Ameliyat kararının nasıl verildiğini ileri evre hemoroid tedavisi sayfasında ayrıca anlattık.
Tanı nasıl konur
Muayene, çoğu kişinin sandığından kısa sürüyor. Hekim önce bölgeye bakar; dış hemoroid, çatlak, fistül ağzı ya da cilt katlantısı çoğu zaman gözle görülür. Ardından parmakla rektal muayene yapılır.
İç hemoroidler yumuşak olduğu için parmakla her zaman hissedilmez. Bunun için anoskop denen kısa bir alet kullanılır; makat kanalını doğrudan görmeyi sağlar ve evrelemeyi mümkün kılar.
Kanamanın kaynağı şüpheliyse ya da yaş, aile öyküsü, kilo kaybı gibi ek bulgular varsa hekim rektosigmoidoskopi veya kolonoskopi isteyebilir. Amaç basuru görmek değil, yukarıdan gelen bir sorunu atlamamak. Tarama yaşı kılavuzdan kılavuza değişiyor, o yüzden size uygun zamanlamayı hekiminize sorun.
Muayeneye gitmekten çekiniyorsanız nasıl yapıldığını okumak işe yarıyor: hemoroid muayenesi nasıl yapılır.
Tedavi basamakları
Yaşam tarzı ve tuvalet düzeni
Her evrede geçerli olan ve hiçbir işlemin yerini tutmadığı basamak bu. İşlem yapılsa bile burası düzeltilmezse şikayet geri geliyor.
Dışkıyı yumuşak tutmak hedef. Lifli beslenme ve gün boyu sıvı almak bunun temeli; lifi kademeli artırmak gaz şikayetini azaltıyor. Kabızlık inatçıysa hekim lif takviyesi ya da dışkı yumuşatıcı önerebilir. Konuyu daha ayrıntılı ele aldığımız yer: kabızlık neden olur, ne iyi gelir.
Tuvalette geçirilen süreyi kısaltmak, telefonu dışarıda bırakmak, ıkınmaktan kaçınmak, ayakların altına alçak bir tabure koymak, dışkılama isteği geldiğinde ertelememek. Ilık oturma banyosu ağrıyı ve makat kasındaki kasılmayı yatıştırır. Bölgeyi ılık suyla temizleyip ovmadan kurulamak, kokulu ve alkollü mendillerden uzak durmak kaşıntıyı belirgin azaltır.
İlaçlar
İlaç tedavisi şikayeti hafifletir, memeyi ortadan kaldırmaz. Bunu bilerek kullanmak beklenti hayal kırıklığını önlüyor.
Bölgeye sürülen kremler ve fitiller ağrı, kaşıntı ve tahriş için kullanılır. Kortizon içerenler kısa süreli kullanılır, uzun süre sürülmesi cildi incelttiği için süresini hekim belirler. Ağızdan alınan venotonik ilaçlar damar duvarına etki ederek kanamayı ve şişkinliği azaltmak için veriliyor.
Ağrı kesici seçimi göründüğünden önemli. Kanaması olan ve kan sulandırıcı kullanan biri için uygun olan ağrı kesici farklı olabiliyor; eczacınıza ya da hekiminize sorun.
Poliklinikte yapılan işlemler
Yaşam tarzı ve ilaç yeterli gelmediğinde, ameliyathaneye girmeden yapılabilen işlemler var. Genelde anestezisiz ya da lokal anesteziyle, kısa sürede yapılıyor.
Bant ligasyonunda memenin tabanına küçük bir lastik bant takılır, kan akışı kesilir ve doku birkaç gün içinde düşer. İç hemoroidde sık kullanılan yöntemlerden biri. İşlem sonrası birkaç gün dolgunluk ve künt bir baskı hissi tarif ediliyor; şiddetli ağrı, ateş ya da idrar yapamama beklenen bir tablo değil, hekime haber vermek gerekiyor.
Skleroterapide memenin içine büzücü bir solüsyon verilir, damar yatağı küçülür. İnfrared koagülasyon ve benzeri yöntemlerde ise ısıyla küçük bir yara oluşturulur, iyileşirken doku büzüşür ve yerine yapışır.
Bu işlemlerin ortak yönü, dentat çizginin üstünde yapıldıkları için genelde ağrısız olmaları. Ortak sınırları ise şu: ileri evrede ve dış bileşeni belirgin memelerde yetersiz kalabiliyorlar.
Cerrahi ve cerrahiye yakın yöntemler
Klasik hemoroidektomide meme dokusu çıkarılır. Yöntemlerin en eskisi ve ileri evrede hâlâ referans kabul edileni. Karşılığı, ilk günlerde belirgin ağrı ve daha uzun bir iyileşme dönemi.
Stapler yöntemi (PPH) sarkan mukozayı halka şeklinde çıkarıp yukarı asar. Doppler destekli arter ligasyonu (THD/HAL) ise memeyi kesmek yerine besleyen arteri dikişle bağlar, sarkan dokuyu yukarı toplar. Doku kesilmediği için ameliyat sonrası ağrının klasik yönteme göre daha az olduğu bildiriliyor. Hangi yöntemin kimde daha iyi sonuç verdiği evreye, meme sayısına ve cerrahın deneyimine göre değişiyor; tek bir üstün yöntem yok.
Lazerle yapılan uygulamalar da bu grupta konuşuluyor. Reklamlarda anlatıldığı gibi her hastaya uyan bir çözüm değil; kimde uygun olduğunu muayene belirliyor. “Ameliyatsız” kelimesinin de dikkatli okunması gerekiyor: bazı tanıtımlarda poliklinik işlemleri, bazılarında ameliyathanede yapılan ama kesi içermeyen yöntemler kastediliyor. Randevuda sorulacak soru şu: bu işlem nerede yapılıyor, anestezi var mı, sonrasında kaç gün iş göremem.
Ameliyat kararı verildiyse hazırlık ve iyileşme dönemini önceden konuşun. İlk günlerin zorluğu çoğunlukla tuvalete çıkarken oluyor, o yüzden dışkı yumuşatıcı ve ağrı kesici planı taburcu olmadan netleşsin.
Tromboze dış hemoroid ayrı bir başlık
Dış memenin içinde kan pıhtılaşırsa bölge saatler içinde şişer ve çok ağrır. Bu tablo evrelerin dışında değerlendirilir, çünkü zamanlaması farklıdır: şikayetin ilk günlerinde pıhtının boşaltılması hızlı rahatlama sağlayabiliyor, ilerleyen günlerde ise ağrı zaten gerilemeye başladığı için genelde ilaç ve oturma banyosuyla takip ediliyor.
Kendi başına yırtılıp kanaması hâlinde ne yapılacağını basur patlarsa ne olur sayfasında adım adım yazdık.
Gecikmeden hekime başvurulması gereken durumlar:
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında kanama
- Ateş ve titremeyle birlikte makatta şişlik, akıntı
- Bastırmakla durmayan, akar gibi gelen kanama
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik, kalem inceliğinde dışkı
- 50 yaş üstündeyseniz ve ilk kez makattan kanama görüyorsanız
Tekrarlamasını önlemek için
Tedavi hangi basamakta biterse bitsin, aynı baskı devam ederse şikayet geri gelebiliyor. Nüksü azaltan şeyler tedavinin ilk basamağıyla aynı.
Dışkıyı yumuşak tutun, tuvalette oyalanmayın, dışkılama isteğini ertelemeyin. Uzun süre aynı pozisyonda oturmayın; masa başında çalışıyorsanız arada kalkıp birkaç dakika yürümek damarlardaki göllenmeyi azaltıyor. Düzenli hareket kabızlığı ve kiloyu birlikte kontrol altında tutuyor. Ağır kaldırırken nefesi tutup ıkınmak karın içi basıncı yükselttiği için, mümkünse yükü bölün.
Şikayetiniz geri döndüğünde erkenden ele almak en kolayı. Yıllarca ertelenen bir hemoroid, evre atladıkça tedavi seçeneklerini daraltıyor.
Sık sorulanlar
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Şikayet geçebilir, meme genelde geçmez. Erken evrede kabızlık düzeldiğinde kanama kesilir, şişlik iner ve kişi iyileştiğini düşünür. Damar yastıkçıklarındaki gevşeme yerinde durduğu için aynı baskı tekrar oluştuğunda şikayet geri gelir. Tromboze dış hemoroid ise günler içinde kendiliğinden geriler, sert bir cilt katlantısı bırakabilir.
Basur kansere dönüşür mü?
Hemoroid kansere dönüşmez. Asıl sorun şu ki belirtileri örtüşüyor: makattan kanama, dışkı alışkanlığında değişiklik ve ele gelen kitle kalın bağırsak hastalıklarında da görülüyor. “Basurumdur” deyip yıllarca bakılmayan bir kanamada gecikilen şey hemoroid tedavisi değil, başka bir tanı olabiliyor. Muayenenin gereği burada.
Ameliyat olmadan kurtulmak mümkün mü?
Erken evrede çoğu kişi ameliyata gitmeden rahatlıyor. Sarkma ilerlediyse, kanama tekrar ediyorsa ve poliklinik işlemleri yanıt vermiyorsa cerrahi gündeme geliyor. Kararı evre, şikayetin şiddeti ve memenin dış bileşeni birlikte belirliyor; sizin için hangisinin uygun olduğunu muayene eden hekim söyleyebilir.
Gebelikte hemoroid nasıl yönetilir?
Gebelikte karın içi basınç artıyor, kabızlık eğilimi de yükseliyor; hemoroid bu yüzden sık görülüyor. Yönetim genelde dışkıyı yumuşak tutmak, ılık oturma banyosu ve hekimin uygun gördüğü lokal tedavilerle yürür. Kullanılacak her ilaç ve takviye için gebeliğinizi takip eden hekime danışın; gebelikte güvenli olan ile olmayan ürünler değişiyor.
Hangi bölüme gitmek gerekir?
Hemoroid genel cerrahi ilgi alanına giriyor. Bazı merkezlerde bu alanla özel olarak ilgilenen proktoloji birimleri bulunuyor. İlk başvuruda aile hekiminize gitmek de yolu kısaltabilir; gerekirse sizi yönlendirir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.