Dış hemoroidi tarif eden iki şey var: makat kenarında ele gelen bir şişlik ve ağrı. Yanına kaşıntı, ıslaklık hissi ve temizlenmede zorluk eklenir. Oturmak, uzun süre ayakta durmak ve tuvalete çıkmak şikayeti belirginleştirir.
Ağrı burada beklenen bir belirti. İç hemoroidden en net farkı bu.
Dış hemoroid nerede oluşur
Makat kanalının içinde dentat çizgi (linea dentata) denen bir sınır vardır. Damar yastıkçıklarındaki şişme bu çizginin altında, yani makat kenarındaki derinin altında olursa dış hemoroid ortaya çıkar.
O bölge sinir uçları bakımından yoğundur. Aynı sinir ağı elin ve yüzün derisinde de var; makat kenarındaki bir yırtık ya da gerginlik bu yüzden fena hâlde hissediliyor. Çizginin üstünde kalan iç hemoroidin ağrısız olmasının sebebi de aynı anatomi.
Bazı kişide ikisi birlikte bulunur. Buna karma hemoroid deniyor ve tedavi planını çoğunlukla bu tablo zorlaştırıyor.
Dış hemoroid belirtileri
Başlangıçta fark edilmez
İlk oluştuğunda genelde gözden kaçar. Kişi önce makat çevresinde bir tahriş hissi fark eder. O aşamada doku çoktan büyümeye başlamıştır.
Sonra tanıdık şikayetler gelir: bölgede sürekli bir nemlilik, tuvaletten sonra tam temizlenememe hissi, iç çamaşırda lekelenme.
Ele gelen şişlik
Makat kenarında parmakla hissedilen, bazen aynaya bakınca görülebilen yumuşak bir kabarıklık. İç hemoroidden farkı, tuvalete çıkmakla gelip gitmemesi; orada durur.
Ağrı
Hafif bir rahatsızlıktan oturmayı imkânsız kılan şiddette ağrıya kadar değişebilir. Sabit ve zonklayıcı bir ağrı genelde tromboz habercisidir; aşağıda ayrıca yazdık.
Dışkılama sırasında bıçak gibi kesen, sonrasında dakikalarca süren bir ağrı ise dış hemoroidden çok makat çatlağını (anal fissür) düşündürür. İkisi karıştırılıyor, çünkü ikisinde de kan ve ağrı var.
Kaşıntı ve tahriş
Bölgedeki ıslaklık ve dışkı teması cildi tahriş eder. Uzun sürdüğünde makat çevresinde kızarıklık, egzama benzeri bir tablo ve inatçı kaşıntı gelişebilir. Kaşımak tahrişi artırdığı için döngü kendini besliyor.
Kanama
İç hemoroide göre daha az görülür. Dış hemoroidde kanama genelde ya derideki bir çatlaktan ya da tromboze bir memenin üzerindeki derinin yırtılmasından gelir. Yırtılma durumunda ne yapılacağını basur patlarsa ne olur sayfasında adım adım anlattık.
Tromboze dış hemoroid
Şikayetin en sık ve en can yakıcı hâli bu. Memenin içindeki damarda kan pıhtılaşırsa doku saatler içinde şişer, gerilir ve mor-mavi, sert bir kabarıklığa dönüşür. Tıp dilinde buna hematom deniyor.
Tipik hikâye şöyle: daha önce hiç şikayeti olmayan biri, tuvaletten sonra ya da ağır bir şey kaldırdıktan sonra makatında ani bir şişlik ve giderek artan bir ağrı fark eder. Oturmak imkânsız hâle gelir.
Ağrı ilk günlerde en yüksek noktasındadır, sonra azalmaya başlar. Şişliğin tamamen gerilemesi daha uzun sürer. Bu süreci ve sonrasında kalabilen deri katlantısını ayrıntılı ele aldığımız yer: dış hemoroid kendiliğinden geçer mi.
Tabloyu ağırlaştıran şeyler tanıdık: uzun süren kabızlık, ishal, tuvalette ıkınarak geçirilen dakikalar, ağır kaldırma, uzun bisiklet ya da motosiklet sürüşü gibi bölgeye doğrudan basınç uygulayan durumlar.
Dış hemoroid tedavisi nasıl yapılır
Evde yapılabilecekler
Amaç iki şey: bölgedeki gerginliği düşürmek ve dışkıyı yumuşak tutmak.
Ilık oturma banyosu ağrıyı ve makat kasındaki kasılmayı yatıştırır; günde birkaç kez, kısa sürelerle yapılır. İlk saatlerde soğuk uygulama şişliği ve ağrıyı azaltabilir; buzu doğrudan cilde değil, bir beze sarıp uygulayın.
Tuvalet sonrası kuru kâğıt yerine ılık su tercih edin, bölgeyi ovmadan pat pat kurulayın. Kokulu ve alkollü mendiller tahrişi artırıyor.
Kabızlık bu dönemin en büyük düşmanı; sert dışkı gergin dokuyu zorluyor. Lifli beslenme ve gün boyu sıvı işin temeli. İnatçıysa kabızlık neden olur, ne iyi gelir sayfasına bakabilirsiniz.
Tuvalette oyalanmayın. Klozette telefonla geçirilen her dakika, o bölgedeki damarlara oturarak baskı uygulamak demek.
Hekimin yapabilecekleri
Ağrı kesici ve bölgeye sürülen kremler şikayeti hafifletmek için kullanılır. Kortizonlu ürünlerin süresini hekim belirler. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ağrı kesici seçimi ayrıca önemli, kendi başınıza karar vermeyin.
Tromboz şiddetliyse ve şikayet henüz yeniyse hekim pıhtıyı lokal anestezi altında boşaltabilir. Bu işlemin anlamlı olduğu bir zaman aralığı var; sonrasında ağrı zaten gerilemeye başladığı için genelde ilaç ve oturma banyosuyla takip ediliyor.
Sık tekrarlayan, büyük ya da temizliği zorlaştıran dış memelerde cerrahi çıkarma gündeme gelebiliyor. İç bileşen de varsa plan buna göre değişiyor; seçeneklerin tamamını hemoroid nasıl tedavi edilir rehberinde topladık.
Geriye kalan deri katlantısı
Tromboz geçtikten sonra bölgede yumuşak bir deri fazlası kalabilir. Ağrısızdır ama temizlenmeyi zorlaştırır ve kaşıntı yapabilir. Rahatsız ediyorsa çıkarılması mümkün; karar tamamen şikayetin sizi ne kadar zorladığına bağlı.
Yapılmaması gerekenler
Makattaki hiçbir şişliğe evde iğne, jilet ya da kesici bir alet uygulanmaz. Orada tek bir damar değil, yoğun bir damar ağı var; kesildiğinde kanamanın nereden geldiğini görmek ve durdurmak mümkün olmuyor. Bölge steril de değil, apse ve fistül bu yolla başlayabiliyor.
“Eritir, düşürür” diye anlatılan yakıcı karışımlar için de aynısı geçerli. Makat çevresindeki cilt ince; tuz, sirke, limon suyu ve içeriği belirsiz bitkisel karışımlar orada yanık bırakabiliyor.
Şu durumlarda gecikmeden hekime başvurun:
- Ateş, titreme ve makatta hızla büyüyen şişlik veya akıntı
- Bastırmakla durmayan, akar gibi gelen kanama
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında kanama
- Oturmayı ve yürümeyi engelleyen, giderek artan ağrı
- Açıklanamayan kilo kaybı ya da dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
- 50 yaş üstündeyseniz ve ilk kez makattan kanama görüyorsanız
Son bir not: makattaki her şişlik hemoroid değil. Apse, kist, siğil ve daha nadir durumlar da benzer görünebiliyor. Tanıyı gözle bakan hekim koyar.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.