İç hemoroidin en tanıdık belirtisi ağrısız kanamadır: dışkının üzerinde ya da tuvalet kâğıdında parlak kırmızı kan, canınız yanmadan. Yanına zamanla tuvaletten sonra ele gelen yumuşak bir kabarıklık, kaşıntı ve iç çamaşırda lekelenme eklenebilir.
Ağrının olmaması iyi haber değil, sadece bir ipucu. İç hemoroidin bulunduğu bölgede ağrı lifleri yoktur; o yüzden kanama fark edilene kadar aylarca sessiz ilerleyebiliyor.
İç hemoroid nerede oluşur
Makat kanalının içinde, dentat çizgi (linea dentata) denen bir sınır vardır. Makat ağzının yaklaşık iki üç santim yukarısında bulunan bu çizgi, iki farklı doku tipini ayırır.
Damar yastıkçıkları bu çizginin üstünde şişip sarkarsa iç hemoroid, altında oluşursa dış hemoroid denir. Ayrım kozmetik değil: çizginin üstü ağrıya duyarsız, altı fena hâlde duyarlıdır. İkisinin belirtileri de tedavisi de bu yüzden farklı.
Bazı kişilerde ikisi birlikte bulunur. Buna karma hemoroid denir ve tedavi kararını zorlaştıran şey çoğu zaman budur.
İç hemoroid belirtileri nelerdir
Kanama
En sık görülen ve çoğu kişiyi doktora getiren belirti. Kan parlak kırmızıdır, dışkının yüzeyinde ya da silerken kâğıtta görülür; bazen klozete damlar. Genelde sadece tuvalete çıkarken olur, gün içinde kendiliğinden kanama beklenmez.
Rengin koyu, siyaha çalan ya da katran kıvamında olması iç hemoroide uymaz. Böyle bir kanama bağırsağın daha yukarısından geliyor olabilir ve ertelenmemesi gerekir. Ayrıntısını makattan siyah kan gelmesi sayfasında yazdık.
Sarkma
Hemoroidal doku zamanla büyüyüp dentat çizginin altına doğru genişleyebilir. O zaman tuvalete çıktıktan sonra makattan yumuşak, küçük bir doku sarkar.
Başlangıçta kendiliğinden içeri döner. Sonra dönmemeye, elle itilmeyi beklemeye başlar. Bu geçiş rastgele değil, evre atlamanın ta kendisi. Elle itmenin ne anlama geldiğini basur memesi içeri sokulur mu sayfasında ayrıca açtık.
Islaklık, lekelenme ve kaşıntı
Dışarıda kalan doku makatın tam kapanmasını engeller. Bölgede sürekli bir nemlilik hissi, iç çamaşırda dışkı lekeleri ve temizlenmede zorluk başlar.
Dışkının cilde teması tahriş edicidir. Uzun sürdüğünde makat çevresinde kızarıklık ve egzama benzeri bir tablo (dermatit) gelişebilir; kaşıntı çoğu zaman burada başlıyor. Kaşımak tahrişi artırdığı için kısır döngüye dönüşüyor.
Peki ağrı?
İç hemoroid tek başına genelde ağrıtmaz. Şiddetli ağrı varsa akla önce başka şeyler gelir: makat çatlağı (anal fissür), tromboze dış hemoroid ya da sarkan memenin makat kasları arasında sıkışması.
Yani “çok ağrıyor, demek ki basurum ilerlemiş” çıkarımı her zaman doğru olmuyor. Ağrının kaynağını gözle görmeden ayırt etmek mümkün değil.
İç hemoroid evreleri
Sarkmanın durumu, tedavi kararının omurgasıdır. Dört evre şöyle ayrılır:
| Evre | Ne oluyor | Sık görülen şikayet |
|---|---|---|
| 1. evre | Doku dışarı sarkmaz, ele gelmez. Muayenede anoskopla görülür. | Ağrısız kanama |
| 2. evre | Dışkılama ve ıkınmada dışarı çıkar, sonra kendiliğinden içeri döner. | Kanama, kaşıntı, huzursuzluk |
| 3. evre | Dışarı çıkar, elle içeri itmek gerekir. | Kanama, kaşıntı, ıslaklık, dışkılama sırasında ve sonrasında rahatsızlık |
| 4. evre | Sürekli dışarıdadır, itilse de içeri girmez. | Kanama, ağrı, kirlenme, ele gelen büyük meme. Bazen iltihaplanır ya da tromboze olur |
Tablo yol gösterir, tanı koymaz. Evrelemeyi hekim anoskop denen kısa bir aletle bakarak yapıyor; parmakla muayenede iç hemoroid yumuşak olduğu için her zaman hissedilmiyor.
İç hemoroid tedavisi nasıl yapılır
Tedavi basamaklı ilerliyor ve evreye göre değişiyor.
Her evrede yapılan: dışkıyı yumuşatmak
Hangi işlem yapılırsa yapılsın burası düzeltilmezse şikayet geri geliyor. Amaç sert dışkıyı ve ıkınmayı ortadan kaldırmak.
Lifli beslenme ve gün boyu sıvı almak temeli oluşturuyor. Tuvalette geçirilen süreyi kısaltmak, telefonu dışarıda bırakmak, dışkılama isteğini ertelememek de öyle. Kabızlık inatçıysa hekim lif takviyesi ya da dışkı yumuşatıcı önerebilir; konuyu ayrıntılı ele aldığımız yer kabızlık neden olur, ne iyi gelir sayfası.
Ilık oturma banyosu ağrıyı ve makat kasındaki kasılmayı yatıştırır. Bölgeyi ılık suyla temizleyip ovmadan kurulamak, kokulu ve alkollü mendillerden uzak durmak kaşıntıyı belirgin azaltıyor.
İlaçlar
Krem ve fitiller kaşıntı, tahriş ve rahatsızlık hissi için kullanılır. Kortizon içerenlerin süresini hekim belirler, uzun süre sürülmesi cildi incelttiği için serbest kullanıma uygun değil. Ağızdan alınan venotonik ilaçlar damar duvarına etki ederek kanamayı ve şişkinliği azaltmak amacıyla veriliyor.
İlaç şikayeti hafifletir, sarkan dokuyu ortadan kaldırmaz. Bunu bilerek başlamak beklentiyi doğru kuruyor.
Poliklinikte yapılan işlemler
Birinci ve ikinci evrede yaşam düzeni ve ilaç yetmediğinde devreye giriyorlar. Ameliyathaneye girmeden, çoğu zaman anestezisiz yapılıyorlar.
Bant ligasyonunda memenin tabanına küçük bir lastik bant takılır, kan akışı kesilir ve doku birkaç gün içinde düşer. Skleroterapide dokunun içine büzücü bir solüsyon verilir. Kızılötesi koagülasyonda ise ısıyla küçük bir yara oluşturulur, iyileşirken doku büzüşüp yerine yapışır.
Bu işlemler dentat çizginin üstünde yapıldığı için genelde ağrısızdır. Sınırları ise şu: ileri evrede ve dış bileşeni belirgin memelerde yetersiz kalabiliyorlar.
Cerrahi
Üçüncü ve dördüncü evrede, ayrıca işlemlere yanıt vermeyen durumlarda gündeme geliyor. Klasik hemoroidektomide meme dokusu çıkarılır. Stapler yöntemi sarkan mukozayı halka şeklinde çıkarıp yukarı asar; Doppler destekli arter ligasyonunda ise memeyi besleyen atardamar dikişle bağlanır ve sarkan doku yukarı toplanır.
Hangi yöntemin kime uyduğunu evre, meme sayısı ve şikayetin niteliği belirliyor. Seçeneklerin tamamını hemoroid nasıl tedavi edilir rehberimizde karşılaştırdık.
Kendiliğinden geçer mi
Şikayet geçebilir, doku genelde geçmez. Kabızlık düzeldiğinde kanama kesilir, sarkma azalır ve kişi iyileştiğini düşünür. Damar yastıkçıklarındaki gevşeme yerinde durduğu için aynı baskı tekrar oluştuğunda şikayet geri gelir.
Ertelemenin bedeli şu: evre ilerledikçe poliklinikte halledilebilecek bir tablo, ameliyathane gerektiren bir tabloya dönüşüyor.
Şu durumlarda gecikmeden hekime başvurun:
- Koyu, siyah ya da katran kıvamında kanama
- Bastırmakla durmayan, akar gibi gelen kanama
- Ateş, titreme ve makatta hızla büyüyen şişlik veya akıntı
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik, kalem inceliğinde dışkı
- 50 yaş üstündeyseniz ve ilk kez makattan kanama görüyorsanız
Makattan gelen kanamanın kaynağı gözle görülmeden bilinemez. Polip, makat çatlağı ve daha ciddi hastalıklar da aynı belirtiyi verebiliyor; muayenenin gereği tam olarak burada.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.